NBIA (Neurodegeneration with Brain Iron Accumulation), genetik mutasyonlar sonucu oluşan bir grup nadir görülen nörodejeneratif hastalığı ifade eder. NBIA hastalıkları çoğunlukla yeni doğan döneminden yetişkinlik dönemlerine kadar farklı yaşlarda görülür ve beyinde demir birikimi ile ilişkilidir. Bilinen NBIA alt tipleri şunlardır:
Pantothenate Kinase-Associated Neurodegeneration (PKAN):
En yaygın NBIA türüdür. Çocukluk ve erişkin yaş başlangıçlı olmak üzere başlıca iki tipi vardır. Pantothenate kinaz enzimindeki (PANK2) mutasyonlar sonucu ortaya çıkar. Otozomal resesif geçişlidir, bu nedenle sıklıkla akraba evliliklerinden doğan çocuklarda görülür. Semptomlar arasında distoni, parkinson benzeri hareket bozuklukları, spastiklik, gece körlüğü, zihinsel gerilik bulunabilir.
Mitochondrial Membrane Protein-Associated Neurodegeneration (MPAN):
Genellikle erken ya da geç yetişkinlik döneminde başlar. Mitokondriyal membran proteinlerindeki (C19orf12) mutasyonlar nedeniyle gelişir. Otozomal resesif geçişlidir, bu nedenle sıklıkla akraba evliliklerinden doğan çocuklarda görülür. Semptomlar arasında distoni, parkinsonizm, bacaklarda spastiklik, psikiyatrik bozukluklar, bilişsel bozukluklar, periferik nöropati yer alır.
Beta-Propeller Protein-Associated Neurodegeneration (BPAN):
WDR45 genindeki mutasyonlarla ilişkilidir. Genellikle X kromozomu üzerinden resesif yolla geçer. Bu nedenle sıklıkla kızlarda görülür, fakat erkek hastalarda da rastlanmaktadır. Hastalık başlangıçta serebral palsi gibi sadece yaşıtların geride seyreden çocuklar ve/veya otizm ve/veya tedavisi zor epileptik nöbetler gösteren çocuklardır. 20’li yaşlar civarında ise hızla Parkinson benzeri ve distonik kasılmalı bir klinik özellik göstermeye başlarlar. Bu 2 safhalı seyir BPAN’da görülen bir özelliktir.
Kufor-Rakeb Syndrome:
Çocukluk ya da erişkinlik döneminde başlayabilir. ATP13A2 genindeki mutasyonlar sonucu ortaya çıkar. Otozomal resesif geçişlidir, bu nedenle sıklıkla akraba evliliklerinden doğan çocuklarda görülür. Distoni, diskinezi gibi hareket bozuklukları, parkinson benzeri semptomlar (tremor, sertlik), intelektüel gerilik, yüzde istemsiz hareketler ve görsel bozukluklar görülebilir.
PLA2G6-associated neurodegeneration PLAN
Yenidoğan döneminde ve erişkin yaşlarda başlangıç gösteren iki tipi vardır. PLA2G6 genindeki mutasyonla oluşur. Otozomal resesif geçişlidir, bu nedenle sıklıkla akraba evliliklerinden doğan çocuklarda görülür. Hipotoni, motor ve mental gelişme geriliği, periferik nöropati, tremor, parkinson bulguları, zihinsel gerilik gibi bulgular yapabilir.
Bunlar dışında daha az sıklıkta görülen CoPAN, FAHN, Aseruloplazminemi, Nöroferritinopati, WoodHouse Sakati Sendromu, NBIA7, NBIA8, SPG50, DYT28, Jaberi-Elahi Sendromu gibi demir birikimi ile seyreden başka hastalıklar da vardır.
NBIA hastalıkları genellikle demir metabolizması bozuklukları ile ilişkilidir ve bu demir birikimi beyinde çeşitli nöronal hasarlara yol açabilir. Her NBIA alt türü belirli genetik mutasyonlara bağlı olarak farklı semptomlar gösterebilir ve tedavi seçenekleri genellikle semptomların yönetimi ve destekleyici bakımdan ibarettir.